De profiteurs van de oorlogseconomie? Niet jij en ik

door Tinus Sioen

Wie verdient aan de oorlog tegen Iran?

Tot de belangrijkste oorlogsprofiteurs behoren de twee grootste wapenbedrijven ter wereld. Lockheed Martin, producent van de F-35, en RTX, het vroegere Raytheon. In 2024 realiseerden zij samen een omzet van meer dan 100 miljard dollar.^[3][4] Beide bedrijven produceren kruisraketten waarmee de Verenigde Staten Iraanse doelen bestoken. Elke aanval vertaalt zich voor hen in nieuwe bestellingen.

Ook het Israëlische Elbit Systems profiteert van de aanhoudende oorlogen in de regio. Als belangrijkste leverancier van het Israëlische leger zag het bedrijf zijn beurskoers sinds het begin van de genocide in Gaza verdrievoudigen. In maart 2026 bereikte het aandeel een recordniveau op de beurs van Tel Aviv.

Het geweld in Gaza, Iran en Libanon is voor Elbit niet alleen een groeimotor, maar ook een laboratorium.^[5] Het bedrijf kan er nieuwe wapensystemen operationeel inzetten en vervolgens wereldwijd verkopen als "battle-tested" - getest in reële gevechtsomstandigheden.

De sfeer is euforisch. "De komende tien jaar zal de vraag naar onze producten enorm zijn", voorspelt de CEO van Rheinmetall, Armin Papperger.

Ook Europese bedrijven delen mee in de winst. Het Britse BAE Systems levert onderdelen voor drones en raketten aan Lockheed Martin en Northrop Grumman, het derde grootste wapenbedrijf ter wereld. Het Noorse Nammo en het Duitse Diehl produceren onderdelen voor raketten van RTX.^[6]

De sfeer in de meest winstgevende sector van het moment is euforisch. "De komende tien jaar zal de vraag voor onze producten enorm zijn" voorspelt Armin Papperger, CEO van de Duitse wapenbons Rheinmetall. De topman van Northrop Grumman sprak zelfs van "de sterkste vraag die ik in mijn hele carrière heb meegemaakt".

The sky is the limit voor de militaire uitgaven

De eerste bom op Iran was natuurlijk niet het begin van de huidige wapenwedloop. Al jaren stijgen de militaire uitgaven sterk, maar vooral sinds de illegale Russische invasie van Oekraïne schieten de koersen, winsten en omzetten van de wapenindustrie omhoog.

Het Amerikaanse defensiebudget bedroeg in 2026 ongeveer 900 miljard dollar. Om de oorlog tegen Iran te financieren vroeg het Pentagon daarbovenop nog eens 200 miljard dollar extra. President Trump kondigde bovendien aan de militaire uitgaven de komende jaren verder te willen verhogen tot ongeveer 1.500 miljard dollar.^[7]

Ook Europa volgt die koers. Tussen 2016 en 2025 verdubbelden de militaire uitgaven op het continent. De Europese NAVO-lidstaten gaven vorig jaar samen 559 miljard dollar uit aan defensie. Daarnaast wil de Europese Unie via het programma ReArm Europe Plan - Readiness 2030 nog eens 800 miljard euro mobiliseren voor militaire investeringen.^[8]

Winstkoersen schieten de hoogte in

De grote winnaars van die stijgende overheidsuitgaven zijn de grootste spelers op de markt. In 2024 steeg de omzet van de honderd grootste wapenbedrijven ter wereld tot 585 miljard dollar.^[9] Bijna de helft daarvan kwam op rekening van Amerikaanse ondernemingen. Europa kende de sterkste groei. De omzet van de 26 grootste Europese wapenbedrijven steeg met 13 procent tot 151 miljard dollar.

Ook op de beurs worden de verwachtingen steeds hoger. De Amerikaanse defensie-index steeg tussen 2020 en 2025 met meer dan 150 procent. De Europese defensie-index won in 2025 alleen al 57 procent.^[10]

In de eerste zestien dagen van hun oorlog tegen Iran verschoten de Amerikaanse coalitietroepen 11.294 munitiestukken, met een prijskaartje van ongeveer 26 miljard dollar - meer dan het totaal jaarlijks defensiebudget van België.

Een bekend voorbeeld is Rheinmetall. Het Duitse wapenconcern, gespecialiseerd in tanks, artillerie en munitie zag zijn beurskoers in 2025 met 154 procent stijgen. Begin 2026 noteerde het aandeel bijna 190 procent hoger dan een jaar eerder.^[11] Rheinmetall verwacht voor zijn aandeelhouders een omzet van 50 miljard in 2030.

Een civiele industrie in verval

De spectaculaire groei van de defensiesector staat in schril contrast met de toestand van andere industriële sectoren.

Terwijl de productie van wapens en munitie met 31 procent toenam, daalde de industriële productie in de eurozone volgens Eurostat in januari 2026 met 1,2 procent op jaarbasis. De chemische industrie kromp zelfs met 6,6 procent.

In Duitsland is die tegenstelling bijzonder zichtbaar. Terwijl de Duitse auto-industrie krimpt en fabrieken sluit, draaien de munitiefabrieken overuren.^[12] In 2023 trad Rheinmetall toe tot de DAX-40, de index van de grootste beursgenoteerde Duitse bedrijven, waar het een zorgbedrijf verving.^[13]

Het produceren van wapens kan de Europese industrie en economie niet redden. In tegenstelling tot investeringen in infrastrctuur, gezondheidszorg, onderwijs en groene energie, creeëren militaire uitgaven amper groei en werkgelegenheid. Op lange termijn heeft de militarisering zelfs een negatief effect op de economische groei.^[14]

De rekening van de oorlogsmachine is voor de belastingbetaler

Wie inzit met de Europese industrie kan deze oorlog niet steunen. Door Trump en Netanyahu te volgen, duwen Europese leiders onze economie verder de afgrond in. Dat blijkt ook uit een recent rapport van het Internationaal Monetair Fonds (IMF).^[15]

Zelfs in het meest optimistische scenario, met een beperkt conflict met Iran, vertraagt de economische groei in de eurozone van 1,4 procent in 2025 naar 1,1 procent in 2026. Tegelijk stijgt de inflatie tot 2,6 procent. In een ernstiger scenario dreigt een wereldwijde recessie, gecombineerd met een inflatie van bijna 6 procent.

Het IMF-rapport toont historisch hoe een sterke groei in de defensie-uitgaven de overheidsschuld ferm doet stijgen. Dat ging telkens ten koste van gezondheid, onderwijs en sociale bescherming.

Het IMF waarschuwt bovendien dat hogere militaire uitgaven leiden tot een stijgende overheidsschuld, met besparingen op gezondheidszorg, onderwijs en sociale bescherming als gevolg.

Wanneer militaire uitgaven stijgen, is het de werkende klasse die de rekening betaalt. Ook beleidsmakers steken dat niet onder stoelen of banken. "De sociale zekerheid staat te vet", aldus Theo Francken.^[16]

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte formuleert het als volgt: "Europese landen besteden gemiddeld tot een kwart van hun nationaal inkomen aan pensioenen, gezondheidszorg en sociale zekerheid, terwijl slechts een fractie van dat bedrag nodig is om onze defensie aanzienlijk te versterken."^[17]

Een halt toe te roepen aan de militarisering van onze samenleving

Volgens Theo Francken is defensie business.^[18] Om te groeien is de wapensector afhankelijk van oorlog en conflict. Hoe groter de dreiging, hoe groter de markt. Het is business die bloeit wanneer de wereld bloedt. Politici, legerchefs en aandeelhouders bouwen een oorlogsmachine en ontmantelen daartoe onze sociale zekerheid, gezondheidszorg en publieke diensten.

Na de Eerste Wereldoorlog lag die private oorlogseconomie fundamenteel ter discussie. In het verdrag dat aan de basis lag van de Volkerenbond, erkenden de deelnemende staten dat de productie van wapens en munitie door particuliere ondernemingen "ernstige bezwaren" met zich meebracht.

Een commissie van de Volkerenbond publiceerde in 1921 een vernietigend rapport over de wapenindustrie. Volgens het rapport zouden wapenfabrikanten de angst voor oorlog hebben aangewakkerd, de bewapeningswedloop hebben gestimuleerd, overheidsfunctionarissen hebben omgekocht, misleidende informatie hebben verspreid, de publieke opinie hebben gemanipuleerd en landen tegen elkaar hebben uitgespeeld om hun winsten te vergroten.^[19]

Meer dan een eeuw later klinkt die waarschuwing opvallend actueel. Daarom: afspraak op 14 juni in Brussel, op de Europese betoging 'Voor welzijn, tegen oorlog'. Want onze toekomst ligt in sociale vooruitgang, internationale solidariteit en vrede - niet in een nieuwe wapenwedloop.

Op 14 juni komen we op straat voor welzijn en tegen oorlog

[1] Steven Kosiak. 2026. Iran War Costs: What We Know and Where We Might Be Headed. Quincy Institute for Responsible Statecraft. April 7. https://quincyinst.org/research/iran-war-costs-what-we-know-and-where-we-might-be-headed/.

[2] Macdonald Amoah, Morgan D. Bazilian and Lieutenant Colonel Jahara Matisek. 2026. 'Over 11,000 Munitions in 16 Days of the Iran War: "Command of the Reload" Governs Endurance'. March 26. Royal United Services Institute, https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/over-11000-munitions-16-days-iran-war-command-reload-governs-endurance

[3] SIPRI. 2025. The SIPRI Top 100 Arms-Producing and Military Services Companies, 2024. Cijfers over de omzetten van bedrijven in de rest van het artikel zijn gebaseerd op de gegevens van het Stockholm International Peace Research Institute (Sipri) tenzij anders vermeld.

[4] SIPRI. 2025. The SIPRI Top 100 Arms-Producing and Military Services Companies, 2024. www.sipri.org. Sipri publiceert jaarlijks de rangorde van de 100 grootste wapenbedrijven ter wereld. Voor de bedrijven actief in de civiele en militaire industrie berekent Sipri het aandeel van de omzet in de wapenindustrie voor de plaats in de rangorde. Aangegeven plaats in de top 100 in de rest van het artikel is steeds gebaseerd op deze bron.

[5] https://stopelbit.be/html/research.html en Human Rights Council, 2025. From economy of occupation to economy of genocide. Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese. https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session59/advance-version/a-hrc-59-23-aev.pdf

[6] Direction Général de l'armement. Calépin des entreprises international de défense. Édition 2026. Ministère des armées. https://armement.defense.gouv.fr/sites/default/files/2026-01/Calepin%20des%20entreprises%202026%20Version%20fran%C3%A7aise_0.pdf

[7] Quincy Institute. 2026. Iran War Costs: What We Know and Where We Might Be Headed. april 7. https://quincyinst.org/research/iran-war-costs-what-we-know-and-where-we-might-be-headed/ en Kime, Patricia. 2026. 'Trump's VA Budget Request Tops $488 Billion for Fiscal 2027'. Defense News, april 7. https://www.defensenews.com/news/pentagon-congress/2026/04/07/trumps-va-budget-request-tops-488-billion-for-fiscal-2027/.

[8] European Commission, White Paper for European Defence and the ReArm Europe Plan- Readiness 2030 https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/white-paper-european-defence-readiness-2030_en

[9] https://www.sipri.org/media/press-release/2025/sipri-top-100-arms-producers-see-combined-revenues-surge-states-rush-modernize-and-expand-arsenals

[10] Defense News. 2026. 'US Defense Stocks See No Iran War Lift after Early Surge'. Defense News, april 2. https://www.defensenews.com/news/your-military/2026/04/02/us-defense-stocks-see-no-iran-war-lift-after-early-surge/, Craig Coben. 2026. 'European defence is so hot right now'. Alphaville. Financial Times, januari 29. https://www.ft.com/content/a6202c6d-6f67-4001-ab54-8858a78bbff9. En www.google.finance.com.

[11] Defense News. 2026. 'US Defense Stocks See No Iran War Lift after Early Surge'. Defense News, april 2. https://www.defensenews.com/news/your-military/2026/04/02/us-defense-stocks-see-no-iran-war-lift-after-early-surge/, Craig Coben. 2026. 'European defence is so hot right now'. Alphaville. Financial Times, januari 29. https://www.ft.com/content/a6202c6d-6f67-4001-ab54-8858a78bbff9. En www.google.finance.com.

[12] Valentina Romei. 2026. 'European manufacturing misery? Some sectors have never had it so good'. Alphaville. Financial Times, maart 19. https://www.ft.com/content/a892277b-e419-4543-bea8-04cfdd052856?syn-25a6b1a6=1.

[13] Valentina Romei. 2026. 'European manufacturing misery? Some sectors have never had it so good'. Financial Times, maart 19. https://www.ft.com/content/a892277b-e419-4543-bea8-04cfdd052856?syn-25a6b1a6=1, Raphael Minder, en Emily Herbert. 2026. 'Shares in Czech ammunition group surge 31% on stock market debut'. Financial Times, januari 23. https://www.ft.com/content/9796dc0a-6d51-4ce4-b67a-0c63ca3adf8e?syn-25a6b1a6=1; Schmid Fred. 2024. 'Die "Zeitenwende" und der Militär-Industrie-Komplexrt 140'. https://www.isw-muenchen.de/broschueren/reports/220-report-140.

[14] Benjamin Pestieau en Max Vancauwenberge, 2025. Waarom de militarisering van de Europese economie de industrie niet zal redden, Lava tijdschrift, zomer. https://lavamedia.be/waarom-de-militarisering-van-de-europese-economie-onze-industrie-niet-zal-redden/

[15] International Monetary Fund. 'World Economic Outlook, April 2026: Global Economy in the Shadow of War'. https://www.imf.org/en/publications/weo/issues/2026/04/14/world-economic-outlook-april-2026.

[16] https://www.demorgen.be/nieuws/theo-francken-de-derde-wereldoorlog-is-al-bezig-maar-trump-kan-hem-stoppen~bf62e14d/

[17] https://www.nato.int/en/news-and-events/events/transcripts/2025/01/13/remarks

[18] https://x.com/FranckenTheo/status/1911321660981969231

[19] Heirman, Mark. 1978. Wapens groeien niet aan bomen: ontwapenen om te overleven. Reinaert.