34 miljard voor wapens: het boodschappenlijstje van Francken zal geen vrede brengen

1. Home
2. Nieuws

34 miljard voor wapens: het boodschappenlijstje van Francken zal geen vrede brengen

maandag 2 februari 2026

Nabil Boukili, federaal volksvertegenwoordiger van de PVDA

Transcriptie van de tussenkomst van Nabil Boukili in de Kamer

We willen dit debat voeren omdat we kennis hebben genomen van de nationale veiligheidsstrategie van president Trump. Die strategie legt een openlijk en ongegeneerd Amerikaans imperialisme bloot. Europa wordt herleid tot een reeks vazalstaten, alsof wij niet meer dan onderaannemers zijn van Amerikaanse economische en geopolitieke belangen.

Via de NAVO zetten de Verenigde Staten de Europese landen onder druk om de militaire afhankelijkheid verder te vergroten, ten koste van onze sociale noden. Zodat we vervolgens met het geld dat daarvoor bestemd was Amerikaanse wapens kunnen kopen. Het verbaast dan ook niet dat de drie wapenbedrijven met de hoogste omzet ter wereld allemaal Amerikaans zijn.

In die context blijven Europa en de Arizona-regering, in plaats van in te zetten op diplomatie en andere landen - ook in het Globale Zuiden - de hand te reiken, zich vastklampen aan de Verenigde Staten. Ze dromen ervan dat de Europese Unie een soort Verenigde Staten bis wordt, met eveneens imperialistische ambities. En daarvoor, zo redeneert men, moet er zwaar bewapend en gemilitariseerd worden. Want wie zulke ambities koestert, heeft natuurlijk meer wapens nodig.

Meer wapens betekent minder sociaal beleid

Vandaag bespreken we de militaire programmawet voor de periode 2026-2034. Deze wet moet die herbewapening mogelijk maken. Concreet gaat het om een boodschappenlijstje van 34 miljard euro voor wapens, voorgesteld door minister van Defensie Theo Francken (N-VA).

Die miljarden vallen niet uit de lucht. Ze zullen betaald worden met onze pensioenen, onze gezondheidszorg en onze openbare diensten. De Arizona-regering wil tegen 2029 2,5 miljard euro besparen op onze pensioenen. Ze plant een pensioendiefstal met de pensioenmalus en een indexdiefstal door het plafonneren van de index. Tegelijk verhoogt men de btw en de accijnzen op tal van producten. Alles om die militaire boodschappenlijst van 34 miljard euro te kunnen betalen.

Het boodschappenlijstje van minister Francken

Extra F-35's

Eerst en vooral: 11 F-35-gevechtsvliegtuigen extra, goed voor 1,67 miljard euro. Het gaat om Amerikaanse offensieve gevechtsvliegtuigen, die niet ontworpen zijn om te verdedigen. Met dat geld zou men perfect kunnen investeren in onderwijs, ziekenhuizen of gezondheidszorg. Maar nee, men kiest ervoor om nog eens 11 extra F-35's aan te kopen. Bovenop de 34 toestellen die al besteld werden onder de Zweedse regering.

Laat ons duidelijk zijn: dit is een offensief toestel. Minister Francken zelf prees de superioriteit van de F-35 toen Israël Iran bombardeerde. Dat toont perfect aan waarvoor dit toestel dient: aanvallen. Volgens de minister - ik citeer - zijn de F-35's geschikt voor de "vernietiging van strategische doelen diep in vijandelijk gebied". Het gaat dus niet om de verdediging van ons luchtruim, maar om operaties in andermans luchtruim. Nog volgens minister Francken is het belangrijkste kenmerk dat we kunnen "opereren in 'contested airspace': luchtruim gedekt door vijandelijke luchtafweer." Zo zagen we recent nog Amerikaanse F-35's patrouilleren rond Venezuela, in afwachting van een mogelijk nakende invasie.

Dit toestel maakt België bovendien volledig afhankelijk van de Verenigde Staten. Zelfs Conner Rousseau (Vooruit), nochtans lid van de meerderheid, zegt het letterlijk: "F-35's kunnen niet vliegen zonder dat Trump zijn duim opsteekt." De VS behouden de controle over zowat alles: logistiek, software, bewapening, opleiding, radarsystemen, wisselstukken, …

Daarbovenop kampt de F-35 met technische problemen. Een van de vier toestellen die in oktober 2025 feestelijk zou aankomen, was simpelweg defect. Begin 2023 telde het toestel volgens de Government Accountability Office nog 821 onopgeloste mankementen. Ik denk niet dat die vandaag al opgelost zijn, zeker omdat de Amerikaanse regering zelf de helft van haar bestelling omwille van technische problemen heeft geannuleerd.

Hebben we deze F-35's echt nodig? Het argument van een Russische dreiging houdt hier geen steek. De NAVO beschikt vandaag over vijf keer meer gevechtsvliegtuigen dan Rusland. De Verenigde Staten alleen al hebben er drie keer meer, en de Europese NAVO-landen samen dubbel zoveel.

Zelfs Donald Trump erkent dat in zijn veiligheidsstrategie. Ik citeer: "De Europese bondgenoten beschikken over een duidelijk militair overwicht op Rusland, volgens bijna alle criteria, behalve kernwapens."

Gepantserde voertuigen

Daarnaast wil België tussen de 1000 en 1500 gepantserde voertuigen aankopen, voor minstens 6 miljard euro. Volgens defensiejournalist Jens Franssen zijn die voertuigen vooral geschikt voor buitenlandse operaties zoals in de Sahel of in stedelijke omgevingen. Ze zijn te licht bewapend en gepantserd voor een klassieke oorlog.

Ook luitenant-generaal Jean-Pol Baugnée, commandant van de Landcomponent, bevestigde dat tijdens een hoorzitting: "Vroeg of laat zal er een politieke beslissing vallen om opnieuw in Afrika aanwezig te zijn en in die zin is de redenering uit 2018, toen de beslissing over CaMo werd genomen, nog altijd geldig."

Het gaat dus niet over de verdediging van ons grondgebied, maar over buitenlandse interventies. Intussen hebben we vernomen dat de heer Francken de politieke beslissing heeft genomen om opnieuw militairen naar Afrika te sturen. Er zit dus een duidelijke logica achter die militaire uitgaven.

Gewapende drones

Verder koopt België een derde SkyGuardian-drone aan en worden alle MQ-9B-drones bewapend. Kostprijs: 500 miljoen euro.

Volgens het onderzoeksinstituut GRIP (le Groupe de recherche et d'information sur la paix et la sécurité) heeft de evolutie van conflicten zoals in Libië, Nahorno-Karabach en Oekraïne aangetoond dat "dit type drone niet meer kan opereren zodra de luchtverdediging wordt gemoderniseerd en versterkt. Het gebruik van bewapende SkyGuardians zou zich dus beperken tot contexten waarin de tegenstander niet in staat is het luchtruim waarin hij opereert te bedreigen of te betwisten. Dat is het geval bij contra-opstandige of anti-terreuroperaties, waarin bewapende drones tot op heden voornamelijk zijn ingezet in Afghanistan, Pakistan, Jemen, Irak, Syrië of de Sahel." (Intern advies aan de Kamer, 2/01/2025)

Toen wij dat in de Defensiecommissie zeiden, werden we weggezet als naïef. En wat blijkt nu? De eerste regio waar de heer Francken de extreem dure en bewapende SkyGuardian zal inzetten, is het Middellandse Zeegebied, ter controle van "migratiestromen, wapenhandel en andere illegale activiteiten", als gevolg van conflicten in "Noord-Afrika, de Sahel en het Midden-Oosten."

Waarvoor moeten deze wapens dienen?

Minister Francken heeft afgelopen vrijdag ook aangekondigd op welke plaatsen in de wereld hij militair aanwezig wil zijn. Ik som ze op:

De Atlantische Oceaan, de Noordzee, de Baltische Zee, de Middellandse Zee, de Rode Zee, de Indische Oceaan, de Golf van Guinee, Oekraïne, IJsland, Litouwen, Polen, Roemenië, Kosovo, Bosnië-Herzegovina, Somalië, Libië, de Sahel, de Democratische Republiek Congo, Mozambique, Ivoorkust, Benin, Tunesië, Mauritanië, Marokko, Irak, Syrië en Jordanië.

Hij kondigde aan dat hij het leger wil inzetten om migratiestromen in Afrika te bestrijden, onder meer met behulp van SkyGuardian-drones. Alsof meer militaire interventies stabiliteit zouden brengen en migratie zouden verminderen.

Ik geef een voorbeeld van iemand die bezwaarlijk verdacht kan worden van dicht bij de PVDA te staan: Dominique de Villepin, voormalig Frans minister van Buitenlandse Zaken, die zich in 2003 trouwens uitsprak tegen de oorlog in Irak. In de VN-Veiligheidsraad zei hij toen, ik citeer: "Het wordt tijd dat de westerse landen, Europa en de Verenigde Staten, lessen trekken uit de ervaring sinds Afghanistan vijftien jaar geleden. We hebben veelvuldig militair ingegrepen. Afghanistan, Irak, Libië, Mali, … Met welk resultaat? In 2001 bestond er één centrale terroristische crisishaard. Vandaag zijn het er bijna vijftien. Dat wil zeggen dat wij ze vermenigvuldigd hebben."

We moeten ons dus buigen over de werkelijke oorzaken. Wie migratie wil aanpakken, moet kijken naar de werkelijke oorzaken van die migratie.

Wanneer er bijvoorbeeld een genocide plaatsvindt, zoals in Gaza, is dat een oorzaak van migratie. Als men middelen zou inzetten om een einde te maken aan die genocide, zouden er minder Palestijnse vluchtelingen zijn, ze zouden niet moeten vluchten voor een genocide.

Wanneer er een langdurige oorlog is in Soedan, ook verbonden aan de strijd om mineralen en eveneens omschreven als een genocide, dan is dat een oorzaak van migratie. Welke inspanning leveren wij om een einde te maken aan die oorzaken?

Een ander voorbeeld is de klimaatopwarming, die leidt tot een snelle uitbreiding van de Sahara, met het verlies van miljoenen hectaren vruchtbare grond en het wegvallen van bestaansmiddelen voor miljoenen mensen tot gevolg.

Of nog: de industriële visserij, georganiseerd en met miljarden gesubsidieerd door de Europese Unie langs de West-Afrikaanse kusten, die de lokale bevolking en vissers, mensen die van de visserij leefden, zonder inkomen achterlaat.

Militaire aanwezigheid zal het migratieprobleem niet oplossen, zoals minister Francken beweert. Nee, ze is er juist een oorzaak van. Als men dat probleem wil aanpakken, dan zijn andere middelen nodig: diplomatieke en preventieve maatregelen. Niet het versterken van een militaristische aanpak die de afgelopen jaren zijn inefficiëntie heeft bewezen.

Militaire aanwezigheid komt in werkelijkheid slechts één groep ten goede: de multinationals die het continent willen exploiteren om winst te maken, ten koste van de lokale bevolking. Minister Francken heeft dat zelf op Facebook gezegd, hij verbergt het niet, met zijn verwijzing naar "de race om Congo's mineralen en de rol van België daarin".

Hij voegt daaraan toe: "Europa en de VS moeten dringend een groter marktaandeel verwerven in mineraalwinning. Dat zal hier in Congo moeten gebeuren. België kan daarin een sleutelrol spelen. In de Congolese provincie Katanga is het Belgische bedrijf Umicore marktleider in de winning van germanium. Ook heeft Umicore een voet in de raffinage-keten van kobalt."

Het is dus heel duidelijk waar de belangen van militaire interventie of aanwezigheid liggen. Het gaat niet om vrede of om het waarborgen van stabiliteit, het gaat vooral om het verdedigen van de belangen van multinationals die de rijkdommen van een continent willen exploiteren. In deze Strategische Visie beschouwt minister Francken Afrika als een continent waar via militaire macht de mineralen benut kunnen worden, ten voordele van Belgische bedrijven en ten nadele van de lokale bevolking. Dat sluit overigens aan bij wat de heer Trump de afgelopen dagen heeft verklaard.

Wie profiteert hiervan?

Wie ook profiteert van deze bewapening, zijn de wapenfabrikanten. De geopolitieke instabiliteit en de extra investeringen in Defensie hebben de beurskoersen van bedrijven uit die sector de afgelopen jaren doen stijgen.

De Standaard kopte: "Wapenbedrijven hebben de wind in de rug. Van de honderd grootste wapenproducenten zagen er 42 hun omzet met meer dan 10 procent stijgen. Met dank aan Oekraïne en Gaza."

Wanneer men spreekt over vermeende winsten of terugverdieneffecten in de wapenindustrie, gaat het in werkelijkheid over vernietigde mensenlevens, kapotte samenlevingen, toenemend lijden in de wereld en wapenhandelaars die zich verrijken ten koste van stabiliteit en vrede voor de volkeren.

Nu de Amerikaanse president Donald Trump en zijn Oekraïense ambtgenoot Volodymyr Zelensky zeggen dicht bij een staakt-het-vuren te staan, drukken investeerders op de verkoopknop. Sinds die aankondiging verloor Rheinmetall 4,7% op de beurs van Berlijn, terwijl het Italiaanse Leonardo en het Britse BAE Systems respectievelijk 3,9% en 1,7% terugvielen. Milaan en Londen zijn ontstemd over het mogelijk staakt-het-vuren, dat hun potentieel om de wapenverkoop op te drijven, bedreigt.

Wie vrede wil, moet vrede voorbereiden

Men hoort vaak het adagium "wie vrede wil, moet oorlog voorbereiden", de lijfspreuk van minister Francken. In politieke en militaire hoofdkwartieren dient het als rechtvaardiging voor de militaire opbouw in België en Europa. Net als afschrikking, dat ook tot centraal element is verheven. De realiteit is nochtans anders: "Wie oorlog wil, bereidt zich voor op oorlog. Wie vrede wil, moet vrede voorbereiden."

Wij hebben nood aan een radicaal ander Europa en een radicaal ander België. We hebben geen Europa nodig dat blindelings de Verenigde Staten volgt, dat het Amerikaanse model of het Amerikaanse imperialisme kopieert. We moeten nee zeggen tegen militarisering. We beschikken al over voldoende middelen om ons te verdedigen.

Wat we moeten herstellen, is onze diplomatie, ons vermogen om conflicten preventief op te lossen. Wat vandaag ontbreekt, zijn net investeringen in diplomatie, terwijl alles wordt ingezet op militarisering. Het is dan ook geen toeval dat Europa vandaag aan de zijlijn staat bij de vredesonderhandelingen voor Oekraïne.

Voor ons moet Defensie in de eerste plaats instaan voor de bescherming van het grondgebied en de veiligheid van iedereen, in Europa en in België, en niet voor de economische belangen van multinationals overal ter wereld. Wij willen het defensiebeleid richten op territoriale bescherming en niet op militaire avonturen wereldwijd.

Daarom zullen wij dit wetsontwerp niet steunen. Wij zullen tegen deze militarisering stemmen. We moeten meer inzetten op diplomatie, op afschrikking door conflictpreventie, en niet op een wapenwedloop. Een wapenwedloop zou ons onvermijdelijk naar een gewelddadige oorlog leiden, en dat is niet wat we vandaag nodig hebben.

• Delen

Deel deze pagina