Soevereiniteit is geen Europese chatbot

Soevereiniteit is geen Europese chatbot

Een eigen, Europese versie van Mythos AI? Vergeet het, schrijven VUB-profs Vincent Ginis, Andres Algaba en Brecht Verbeken. Die achterstand valt niet in de lopen.

Lees het volledige opiniestuk in De Standaard

OpenAI en Anthropic delen frequent de onderwerpen waarover hun chatbot het vaakst wordt bevraagd. Psychologische hulp staat steevast bovenaan. We beelden ons in dat in het afgelopen weekend de meest gestelde vraag aan de chatbots van een ander kaliber was: "Hoeveel kost het om een Europees taalmodel zoals Mythos te trainen?" Op twee staat wellicht toch psychologische hulp, die vast nodig was om het antwoord op de eerste vraag te verwerken. Het kostenplaatje is niet min.
Zaterdagochtend bleek immers dat één bevel uit Washington volstaat om ons de toegang tot de beste AI te ontnemen. Anthropic haalde zijn sterkste model, Fable 5, voor alle klanten offline, na de beslissing van de Amerikaanse overheid om het alleen aan Amerikaanse burgers aan te bieden.

Die beslissing zal verregaande gevolgen hebben. De inzet is een algemene maatschappelijke en economische versnelling. Wie die systemen het snelst inzet, bouwt een voorsprong uit op alle terreinen waarop onze welvaart rust.
De reactie op sociale media was voorspelbaar: "Dit is de ultieme wake-upcall." Europa moet zelf een model bouwen, onafhankelijk van de Amerikanen. Die reflex is begrijpelijk, maar hoe graag we het ook allemaal zouden willen, zelf een model bouwen dat concurreert met de top, is gewoonweg onmogelijk.
Dat komt om te beginnen door de zelfversterkende verbetering van de beste modellen. Wie de beste modellen in huis heeft, maakt sneller betere modellen. De beste modellen trekken immers het internationale toptalent aan, en ze dragen ondertussen zelf bij aan de ontwikkeling van de eigen opvolgers. Dat verklaart waarom Meta, Microsoft en xAI de koplopers Anthropic en OpenAI niet kunnen bijbenen.
Daarnaast is er de geopolitieke bottleneck van gegeerde chips die je nodig hebt om die modellen te trainen. Dat is meteen de belangrijkste reden waarom ook China er niet in slaagt om de VS bij te benen, ondanks de enorme ambitie en middelen. De regering die beslist dat alleen Amerikanen toegang krijgen tot de sterkste AI, zal buitenlandse mogendheden niet de topchips laten kopen om er zelf een te trainen.

Wat moeten we dan wel doen? Ruil volledige soevereiniteit in voor wederzijdse afhankelijkheid. We hebben een diepe trans-Atlantische verankering nodig over toegang, veiligheid en continuïteit: gegarandeerde toegang, Europese inferentie, gezamenlijke veiligheidstests, noodprotocollen die bondgenoten niet plots buitensluiten. Zo'n afspraak houdt alleen stand als het ook in het belang van de Amerikanen is om ze niet te breken.
Dat begint dus bij diplomatie. We moeten de banden met de labs en de regering aanhalen, aanwezig zijn waar de beslissingen vallen en met een collectieve stem spreken, zodat de VS voelen dat ons buitensluiten geld en aanzien kost. De Amerikaanse labs hebben er zelf belang bij dat een van hun grootste exportmarkten toegang houdt. Maak van hen een bondgenoot.
Daarnaast moet Europa belangrijker worden in de AI-waardenketen en zo de onderlinge verstrengeling vergroten. Europa is hier al aanwezig. Het Nederlandse hightechbedrijf ASML bouwt de EUV-machines voor de modernste chips, het Leuvense Imec heeft belangrijke knowhow en schaarse High-NA-toestellen (van ASML). Die hefbomen hebben we al, maar ze volstaan zeker niet. De opdracht is er meer te krijgen, ook in energie, rekenkracht en op de andere plekken van het AI-ecosysteem.

Een Europees model bouwen klinkt logisch en sterk. Of het wijs is, is een andere vraag. Die technologie laat zich niet zomaar namaken en ze hangt via chipsschaarste vast aan de geopolitieke spanningen. Wie zich afkeert van een sterkere macht die hij nooit kan bijbenen, kiest onder het mom van onafhankelijkheid voor isolement. Niemand is een eiland, en dat wil je de komende periode zeker niet zijn.