Onderzoekers kweken voorraad jonge immuuncellen die kanker aanvallen

Hoewel het hierbij gaat om preklinisch onderzoek, waarbij nog geen onderzoek met patiënten gedaan is, kan dit de start zijn van een heel nieuw soort kankerbestrijding.

Jonge cellen die blijven delen

Het immuunsysteem heeft speciale 'opruimcellen' (marcrofagen) die bacteriën, kankercellen of schadelijke stoffen kunnen opruimen. Onderzoekers proberen al langer deze cellen te kweken en genetisch zo aan te passen dat ze kankercellen actief opzoeken en vernietigen (net zoals bij CAR-T celtherapieën). Maar dat is nog niet gelukt. Volwassen immuuncellen zijn niet goed te kweken, sterven vrij snel af of verliezen hun kracht na terugplaatsing in het menselijk lichaam.

De Amerikaanse onderzoekers gingen een stapje terug in de biologische keten, naar de vooroudercellen van de macrofagen. Dat zijn de granulocyt-monocyten voorlopercellen, kortweg GMP's. Met een speciale chemische mix lukte het de onderzoekers om deze cellen langer te laten delen en groeien zonder dat ze volwassen worden. Zo ontstaat een bijna onuitputtelijke voorraad cellen die later alsnog kan uitgroeien tot werkende immuuncellen.

Eigen afweersysteem activeren

Daarna gaven de onderzoekers de GMP's een genetische aanpassing, een CAR-receptor. Daarmee herkent de immuuncel een specifiek kenmerk aan de buitenkant van een kankercel.

Een deel van de cellen kreeg ook een extra signaal mee dat andere immuuncellen, zoals T-cellen, oproept en activeert. Zo zet de behandeling ook het eigen afweersysteem van de patiënt aan het werk.

Resultaten in muizen

Bij onderzoek in muizen nestelden de aangepaste GMP's zich in het beenmerg. Daar maakten ze nieuwe aangepaste immuuncellen aan. De behandeling vertraagde de groei van bloedkankers en vaste tumoren. Cellen met zowel de CAR-receptor als het extra signaal hadden het sterkste effect.

In een apart experiment hielpen de cellen muizen met een erfelijke afweerstoornis om bacteriën beter te bestrijden. Mogelijk is de aanpak dus ook bruikbaar bij immuunziekten of infecties.

Mogelijke baten

CAR-T-therapie werkt goed bij sommige bloedkankers. Toch kent die therapie, net als elke andere therapie, ook nadelen. Vaak moeten de cellen per patiënt op maat worden gemaakt. De therapie is kostbaar en werkt minder goed bij vaste tumoren. Volgroeide macrofagen zijn ook geen eenvoudig alternatief. Ze zijn lastig te vermenigvuldigen, genetisch aan te passen en te bewaren.

Met GMP's kan dat anders. Onderzoekers kunnen ze in grote hoeveelheden kweken en relatief makkelijk genetisch aanpassen. In het lichaam blijven ze continu nieuwe immuuncellen aanmaken. In de toekomst zouden ze de cellen misschien vooraf uit donorcellen kunnen maken, als kant-en-klare therapie. Een behandeling op maat per patiënt is dan niet meer nodig. Ook zijn de cellen mogelijk ook inzetbaar bij andere aandoeningen, zoals erfelijke afwijkingen van het immuunsysteem.

Nog lang geen behandeling

Alhoewel de resultaten in de muizen veelbelovend zijn, is deze aanpak nog niet gelijk bruikbaar bij de mens. Onderzoekers moeten eerst aantonen dat de (zich eindeloos vermeerderende) cellen veilig zijn en niet ongecontroleerd gaan groeien. Ook moeten ze laten zien dat de cellen lang blijven werken en bij mensen tumoren aanpakken. Of de voorraad jonge immuuncellen uit het lab ooit bij de patiënt terechtkomt, moet vervolgonderzoek uitwijzen.

Achtergrondinformatie

• Meer informatie over het onderzoek en de betekenis daarvan is te vinden in een recent gepost Youtube filmpje.
• Wetenschappelijke publicatie: Shi Yue et al. (2026). Expansion and CAR engineering of granulocyte-monocyte progenitors for cellular immunotherapy. Cell, 189 (17): 5378 DOI: 10.1016/j.cell.2026.05.043