Samningar undirritaðir um aðild Íslands að áætlunum ESB um öruggar fjarskiptatengingar um gervihnetti

Ísland hefur gerst aðili að tveimur áætlunum Evrópusambandsins (ESB) er varða fjarskipti um gervihnattakerfi. Aðildin mun tryggja aðgang að öruggum tengingum um gervihnetti fyrir stjórnvöld og mikilvæga innviði. Stefán Haukur Jóhannesson sendiherra Íslands í Brüssel skrifaði undir samninga þessa efnis í morgun fyrir hönd Íslands. Andrius Kubilius sem fer með málefni varnarmála og geimsins í framkvæmdastjórn ESB, skrifaði undir fyrir hönd ESB. Noregur undirritaði sambærilega samninga við sama tækifæri.

"Aðild Íslands að þessum evrópsku áætlunum um öruggar fjarskiptatengingar um gervihnetti er stórt skref og mun renna styrkari stoðum undir fjarskiptaöryggi Íslandi. Virk þátttaka okkar eflir stafrænt fullveldi Íslandi og styður við markmið okkar um að auka seiglu innviða hér á landi," segir Eyjólfur Ármannsson innviðaráðherra.

Annars vegar er um að ræða áætlun um fjarskiptakerfi opinberra aðila, GOVSATCOM (Governmental Satellite Communications), sem hófst árið 2021 og snýst um að setja á laggirnar miðlæga stjórnstöð (GOVSATCOM HUB) sem tengir saman gervihnetti sem aðildarríkin eiga nú þegar og fullnýta afkastagetu þeirra.

Hins vegar aðild að áætlun ESB um öruggt fjarskiptakerfi um gervihnetti, Union Secure Connectivity Programme (IRIS²), sem hófst árið 2023 og er mun stærra verkefni sem felur í sér uppbyggingu nýs kerfis frá grunni. Það er hannað sem Multi-Orbit Constellation (fjölbrautakerfi), sem er lykilatriði fyrir Ísland vegna betri útbreiðslu sem næst með slíkri hönnun kerfis. Útbreiðslusvæði IRIS² mun ná norður fyrir Ísland. Hugsanlega verður ákveðið síðar að bæta við hnöttum sem ná útbreiðslu enn norðar, en þátttaka í slíkri viðbót verður valkvæð. Gert er ráð fyrir að IRIS² kerfið verði orðið starfhæft árið 2030.

Aðild og notkunarréttur á þessum evrópsku gervihnattakerfum felur í sér aukið öryggi fyrir Ísland. Áætlanirnar munu efla stafrænt fullveldi EES-ríkja og gera þau óháð öðrum ríkjum um örugg fjarskipti ríkisaðila. Aðild að þessum áætlunum fellur vel að tillögu að nýrri varnarstefnu Íslands og áherslum í þjóðaröryggisstefnu um stafrænt fullveldi og aukna seiglu innviða. Öruggar tengingar um gervihnetti verða sífellt mikilvægari í ljósi breyttrar heimsmyndar og aukinna ógna við neðansjávarinnviði.

Samningurinn gerir ráð fyrir aðild Íslands að báðum gervihnattakerfunum, GOVSATCOM og IRIS2, en einnig möguleika á að leggja eitthvað til verkefnanna eftir atvikum, t.d. í formi jarðstöðva eða aðstöðu fyrir þær. Gert er ráð fyrir að Ísland fái aðgang að bandbreidd í GOVSATCOM-kerfinu fljótlega eftir undirritun samnings og IRIS² þegar það verður starfhæft. Ísland mun fá áheyrnarfulltrúa í nefndum og vinnuhópum verkefnanna.

Samningur við ESB er í fyrstu gerður til ársloka 2027, en framlengist að því loknu sjálfkrafa um tíu ár í senn. Heimilt er að segja samningi upp með sex mánaða fyrirvara. Samanlagðar greiðslur vegna aðildar Íslands á árinu 2026 eru áætlaðar um 127 milljónir kr. og á árinu 2027 um 119 milljónir kr.