Prinsjesdag: kabinet investeert in talent, taal en media

Minister Letschert en staatssecretaris Tielen gaan vol door met hun plannen uit het coalitieakkoord en de bijbehorende investering van € 668 miljoen in 2027, die oploopt tot structureel bijna € 1,3 miljard. Kern van die plannen is het ontwikkelen van al het talent in Nederland, of je nu op de basisschool zit, studeert of al aan het werk bent. De basis daarvoor is dat iedereen goed leert lezen, schrijven en rekenen. Voor het aantrekken, opleiden en behouden van talent op de meest kansrijke plekken, is een breed pakket aan maatregelen aangekondigd. Daarnaast wordt er gewerkt aan een goed toekomstbestendig mediabestel en geïnvesteerd in onderzoek en innovatie.

Talentstrategie

We willen dat Nederland een welvarend land blijft en mensen kans hebben op waardevol werk met toekomstperspectief. Dat vraagt om genoeg mensen die werken in de meest cruciale domeinen en onmisbare publieke voorzieningen. Om daarvoor te zorgen heeft het kabinet een talentstrategie. De plannen en bijbehorende budgetten hiervoor worden de komende tijd verder uitgewerkt. Dat kan alleen samen met werkgevers en maatschappelijke organisaties, waarin het onderwijs van basisschool tot vervolgonderwijs een cruciale rol heeft.

In het vervolgonderwijs gaat minister Letschert met het veld aan de slag met het nog te sluiten mbo-pact 'Opleiden voor de arbeidsmarkt van de toekomst'. Ook blijft er ruimte voor het gericht aantrekken van internationaal talent. De eerdere bezuiniging hierop voor hogescholen en universiteiten wordt teruggedraaid. Daarvoor wordt een deel van het Talentstrategiebudget ingezet, in 2027 is dat € 24,9 miljoen.

Focus op taal en andere basisvaardigheden

Het kabinet zet alles op alles om de kwaliteit van het onderwijs over de volle breedte te verhogen, met een duidelijke prioriteit voor betere prestaties op lezen, schrijven en rekenen. Dit najaar komt staatssecretaris Tielen daarom met een Versterkingsagenda. Taal krijgt hierin prioriteit, want taal is de basis voor het ontwikkelen van je talenten, om te leren, te werken en mee te doen in de samenleving.

Vanaf 2027 ontvangen scholen structureel geld voor het verbeteren van de basisvaardigheden, dat ze verplicht hieraan moeten uitgeven. Zij hoeven hiervoor niet langer jaarlijks subsidie aan te vragen. Zo krijgen scholen meer zekerheid over hoeveel geld ze te besteden hebben, waardoor ze beter langetermijnplannen kunnen maken. Tegelijkertijd geeft dit het kabinet meer regie op waar scholen hun geld aan uitgeven. Basisscholen, scholen in het gespecialiseerd onderwijs en middelbare scholen ontvangen in totaal ruim € 500 miljoen per jaar voor de basisvaardigheden, oftewel minimaal € 206 per leerling. Dit bedrag komt bovenop de reguliere bekostiging die hiervoor ook bedoeld is.

Sterke teams van leraren, schoolleiders en ondersteunend personeel zijn cruciaal voor goed onderwijs. Daarom werken we hier hard aan en blijven we ons inzetten voor voldoende goed personeel. We investeren komend jaar zo'n € 80 miljoen in het aantrekkelijker maken van zij-instroom. Dat bedrag loopt daarna op tot jaarlijks € 88 miljoen.

Om te voorkomen dat we talent onbenut laten, komt er vanaf 2027 structureel € 121 miljoen extra voor het programma 'School & Omgeving' dat leerlingen extra leer- en ontwikkeltijd geeft. Zo wordt een eerdere bezuiniging teruggedraaid en stijgt het bereik van 175.000 naar 245.000 leerlingen.

Onderzoek en innovatie

De eerdere bezuinigingen op onderzoek worden deels teruggedraaid, dit kabinet investeert hierin structureel € 428 miljoen. Een deel van dit budget is extra geld voor al bestaande succesvolle maatregelen. Zo komt er € 80 miljoen per jaar extra om wetenschappers beter te helpen bij het binnenhalen van Europese onderzoekssubsidies. Ook investeert het kabinet in praktijkgericht onderzoek, oplopend tot structureel € 68 miljoen voor het hbo en € 17 miljoen voor het mbo. Universiteiten zijn bij het toekennen van het extra budget voor de sectorplannen, € 132 miljoen per jaar extra, gevraagd zich te focussen op de cruciale domeinen. Ook komt er extra geld voor wetenschappelijke topinstrumenten, bijvoorbeeld € 185 miljoen voor de opvolger van de nationale supercomputer Snellius en € 25 miljoen extra voor de voorbereiding op de komst van de Einstein Telescope.

AI en onderwijs

AI kan bijdragen aan goed onderwijs door leraren en leerlingen te helpen in de klas. Om deze mogelijkheden goed te benutten, moeten scholen er dan wel op kunnen vertrouwen dat zij AI veilig en verantwoord kunnen gebruiken. Daarom maakt het kabinet in 2027 € 10,7 miljoen vrij voor een publieke AI-voorziening voor het funderend onderwijs. Hiermee ondersteunen we scholen in het gebruik van verschillende AI-modellen, met duidelijke afspraken over privacy, veiligheid en gegevens. Zo houden zij grip op AI en zijn zij minder afhankelijk van één aanbieder.

Toekomstbestendige financiering vervolgonderwijs

Het kabinet wil het onderwijsstelsel beter laten omgaan met dalende studentenaantallen, vooral in regio's waar de impact het grootst is. Voor toegankelijk en goed beroepsonderwijs is het ministerie bezig met een bekostigingsherziening voor het mbo. Deze moet ingaan vanaf 2029 en is verwerkt in deze begroting. Een van de plannen in het voorstel is een samenwerkingsbudget van jaarlijks € 200 miljoen om onderwijs en arbeidsmarkt regionaal beter op elkaar te laten aansluiten. De bekostigingswijziging voor hbo en universiteiten volgt later.

Toekomstbestendige media

Nederland heeft baat bij goed functionerende media. Dit kabinet werkt aan het verbeteren van het bestel van de landelijke publieke omroep en de lokale publieke omroepen. Voor de landelijke publieke omroep is daarnaast vanaf 2027 € 45 miljoen per jaar beschikbaar om eerdere bezuinigingen deels terug te draaien. Lokale omroepen krijgen vanaf 2027 € 3 miljoen extra per jaar.

Stabiele culturele sector

De plannen zijn in de maak voor een herzien cultuurbestel dat in werking zal treden vanaf 2029, gericht op versterking van de toegankelijkheid, toekomstbestendigheid en vereenvoudiging. Hierover wordt de Tweede Kamer later dit jaar geïnformeerd.

Gelijkwaardigheid vrouwen en lhbtiq+ personen

Het kabinet blijft, samen met andere ministeries, werken aan een gelijkwaardige positie van vrouwen en lhbtiq+ personen. De prioriteiten zijn hierbij het verder vergroten van hun veiligheid, gezondheid en vrijheid. Recent is de Emancipatienota gepubliceerd met daarin alle plannen en maatregelen van het kabinet.