Były kobietami – przetarły szlak dla przyszłych inżynierek

W tym roku mija 90 lat od ukończenia studiów górniczych przez Martę Suchanek - pierwszą absolwentkę Akademii Górniczej. Z okazji Dnia Kobiet przypominamy jej sylwetkę oraz zwracamy uwagę na aktywność współczesnych kobiet w AGH.

W latach 20. XX wieku obecność kobiet na studiach technicznych nie była oczywistością. Szlak w AGH (wówczas Akademii Górniczej) przetarła Janina Gibała - uczestniczyła w wykładach jako wolna słuchaczka, a po jakimś czasie złożyła podanie o wpisanie jej na listę studentów zwyczajnych.

Niestety członkowie kolegium nie mogli rozpatrzeć podania Janiny Gibałówny pozytywnie - uznano, że ze względu na dotychczasowe zasady przyjmowania na studia w razie zwolnienia się miejsc pierwszeństwo wpisu mają osoby, które przystąpiły do egzaminu konkursowego i uzyskały pozytywne wyniki, a wówczas byli to wyłącznie mężczyźni. Sam fakt złożenia podania zapoczątkował jednak dyskusję nad możliwością podjęcia studiów w Akademii Górniczej przez kobiety. Wszyscy zebrani zgodzili się, że kobiety powinny zostać dopuszczone do studiów na wydziale hutniczym, ale dopuszczenie ich do studiów na wydziale górniczym budziło pewne kontrowersje. W protokole z szóstego posiedzenia Ogólnego Zebrania Profesorów Akademii Górniczej w Krakowie, zwołanego 12 grudnia 1921 roku w sali posiedzeń przy ul. Loretańskiej, odnotowano: "Zanim Kolegium zajmie się rozpatrzeniem samego podania należałoby wpierw zająć się zasadniczą stroną zagadnienia, tj. czy kobiety w ogóle mogą być dopuszczone do studiów w Akademii Górniczej w charakterze studentów zwyczajnych. Ustawa o szkołach akademickich nie przewiduje wprawdzie żadnych różnic między kandydatami płci obojga, prawo jednak górnicze zabrania kobietom pracy w podziemiach". Ze względu na ówczesne brzmienie prawa, niektórzy kwestionowali zasadność obecności kobiet na kierunkach górniczych. Mimo to, po zakończeniu dyskusji przegłosowano wniosek rozpoczynający się od słów: "Kolegium Profesorów Akademii Górniczej postanawia dopuścić kobiety do studiów na obu wydziałach Akademii Górniczej (…)". Tym samym, począwszy od 1 października 1922 roku, część miejsc na obu wydziałach miała zostać przeznaczona dla kobiet.

Z tej możliwości skorzystała Marta Suchanek (później z męża Suchanek-Kłyszewska), która w 1927 roku ukończyła Państwowe Gimnazjum w Krakowie, po czym rozpoczęła studia górnicze. W trakcie ich trwania została najpierw zastępczynią asystenta, a później asystentką w Zakładzie Geodezji i Miernictwa Górniczego Akademii Górniczej. Jednocześnie pod opieką prof. Oskara Nowotnego przygotowywała pracę dyplomową z zakresu miernictwa górniczego. Egzamin dyplomowy z ogólnym wynikiem bardzo dobrym zdała 20 czerwca 1936 roku. Trzy dni później, 23 czerwca 1936 roku, na wniosek Komisji Egzaminacyjnej, Rada Wydziału Górniczego przyznała Marcie Suchanek stopień inżyniera górnika. Tym samym Marta Adelajda Dorota Suchanek stała się pierwszą absolwentką Akademii Górniczej i pierwszą kobietą w Polsce z dyplomem magistra inżyniera górnika.

Po ukończeniu studiów podjęła pracę związaną z wyuczonym zawodem - została zatrudniona na stanowisku mierniczego w kopalni węgla kamiennego "Walenty-Wawel" w Rudzie Śląskiej, w dziale szkód górniczych. Po przeprowadzce do Warszawy od lutego 1940 roku do sierpnia 1944 roku pracowała w wydziale budowlanym Poczty Głównej na stanowisku maszynistki, a następnie pracowała na stanowisku inżyniera w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym w Warszawie. Następnie pełniła funkcję zastępcy kierownika Ośrodka Informacji Naukowo-Technicznej oraz była kierowniczką Pracowni Informacji w Instytucie Badawczym Budownictwa (później Instytucie Techniki Budowlanej). Podczas ostatnich lat zawodowej aktywności pracowała w Centralnym Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Przemysłu Betonów CEBET, gdzie zajmowała stanowisko specjalisty do spraw informacji naukowej i technicznej.

W trakcie swojej kariery podejmowała działania mające na celu wymianę informacji z wieloma ośrodkami informacji naukowo-technicznej w kraju i za granicą. Pracę ułatwiała jej biegła znajomość trzech języków obcych: niemieckiego, francuskiego i angielskiego. Przez wiele lat współpracowała z Centralnym Instytutem Informacji Naukowo-Technicznej i Ekonomicznej, gdzie uczestniczyła m.in. w aktualizacji tablic Uniwersalnej Klasyfikacji Dziesiętnej dla budownictwa. Przez trzy lata była redaktorką działu zagranicznego czasopisma "Inżynieria i Budownictwo". Jak pisze Anna Chadaj w artykule "O pierwszej kobiecie z dyplomem magistra inżyniera górnika", Marta Suchanek-Kłyszewska współpracowała także z Państwowym Wydawnictwem Technicznym, a zakres prowadzonych przez nią prac obejmował uzupełnianie i poprawienie haseł do słownika budownictwa ogólnego oraz współtworzenie ważnej i rozległej publikacji, jaką jest Polska Bibliografia Budownictwa.

Jej ogromne zaangażowanie i wkład w pracę na rzecz wspólnego dobra został dostrzeżony i nagrodzony licznymi wyróżnieniami. Marta Suchanek-Kłyszewska otrzymała m.in.:

• Medal 10-lecia PRL
• Złoty Krzyż Zasługi
• złotą odznakę "Zasłużony dla Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych"
• Odznakę Honorową AGH za zasługi położone dla rozwoju Uczelni.

Została także odznaczona londyńskim Krzyżem Armii Krajowej oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w działalność konspiracyjną, w którą była zaangażowana w okresie II wojny światowej. Należała do ZWZ i AK. Była zaangażowana w konspiracyjną działalność wydawniczą, a dzięki swoim umiejętnościom dobrze sprawdzała się w funkcji łączniczki. Po upadku powstania trafiła do niemieckiego obozu w Pruszkowie, a następnie z nakazu pracy do pralni szpitala w Bielsku-Białej.

Marta Suchanek-Kłyszewska zmarła 10 kwietnia 2008 roku. Ścieżka, którą przemierzyła jako pierwsza absolwentka AGH, dzisiaj wyznacza kierunek tysiącom kobiet nie z dwóch, ale z 18 wydziałów AGH. Na każdym z nich kobiety kształcą się, prowadzą badania i opracowują innowacyjne technologie, które kształtują naszą przyszłość.

Źródła:
Chadaj, A. (2009). O pierwszej kobiecie z dyplomem magistra inżyniera górnika. Górnictwo i Geoinżynieria, 33, 35-41.
Krawczyk, J. (1989). Rozwój polskiego szkolnictwa górniczego do roku 1939. BG AGH.

Omówienia wybranych projektów naukowych, w które zaagażowane są kobiety z AGH:

• Powiązane wiadomości
• 08/12/2025 Kiedy oddech może uratować zdrowie? Sprawdzimy to!
• 24/11/2025 Opaski z MXenami wróciły z kosmosu
• 22/05/2025 Ołów zbliżył nas do Wielkiego Wybuchu
• 05/02/2025 Jak będzie wyglądać dzień POLSKIEGO ASTRONAUTY w kosmosie? | Bunkier Nauki odc. 67
• 14/12/2022 Zaczynamy dostrzegać potencjał głosu
• 28/11/2022 W najdłuższym tunelu pozamiejskim w Polsce jesteśmy bezpieczni