Przekazaliśmy pierścień króla Zygmunta I Starego do zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich

W uroczystości przekazania pierścienia wzięli udział: Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego; prof. dr hab. Andrzej Szczerski, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie oraz dr Katarzyna Płonka-Bałus, kuratorka Muzeum Książąt Czartoryskich.

Odzyskany pierścień króla Zygmunta I Starego wraca dziś do Muzeum Książąt Czartoryskich - miejsca zajmującego szczególne miejsce na mapie polskiej pamięci i dziedzictwa narodowego. To właśnie tutaj jego historia będzie mogła ponownie wybrzmieć w pełnym kontekście, inspirując i ucząc kolejne pokolenia. Misją restytucji jest nie tylko odzyskanie utraconych obiektów, lecz także przywrócenie im właściwego miejsca, historii oraz udostępnienie ich wspólnocie, do której należą. Kiedy odzyskujemy utracone dobra kultury, nie odzyskujemy jedynie przedmiotów. Odzyskujemy fragmenty naszej historii, które zostały Polsce odebrane. Odzyskujemy świadectwa pamięci, pracy kolekcjonerów, troski muzealników oraz ciągłości polskiej kultury - powiedziała Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego. - Dzisiejszy powrót nie jest zwykłym przekazaniem muzealnego eksponatu, lecz symbolem znacznie szerszego procesu. To przywracanie sprawiedliwości historycznej, możliwe dzięki nowemu otwarciu w relacjach polsko-niemieckich w obszarze zwrotu dóbr kultury, którego świadkami jesteśmy w ostatnich miesiącach - dodała.

Pierścień króla Zygmunta I Starego w zbiorach Muzeum Książąt Czartoryskich

Pierścień, należący wg przekazów źródłowych do króla Zygmunta I Starego z dynastii Jagiellonów (na tronie polskim od 1507 do 1548 roku), wydobył w 1791 roku z królewskiego grobu w Katedrze na Wawelu Tadeusz Czacki - polski historyk, współzałożyciel warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, członek Komisji Skarbu Koronnego z ramienia Sejmu Rzeczypospolitej. Jego celem było zabezpieczenie klejnotów królewskich, których ogromna część została zrabowana przez wojska pruskie w 1795 roku. Pierścień został wyjęty z królewskiego grobu wraz z innymi kosztownościami, m.in. krzyżykiem na złotym łańcuchu, zegarkiem w kształcie krzyża, ułamkiem złotym z cyfrą Zygmunta I oraz imieniem Bony oraz krzyżykiem brylantowym Anny Jagiellonki (królowej Polski od 1575 roku).

Przedmioty zostały przekazane księżnej Izabeli Czartoryskiej (1746-1835), kolekcjonerce i fundatorce pierwszego polskiego muzeum historycznego - Świątyni Sybilli w Puławach, najprawdopodobniej po 1796 roku, kiedy wojska pruskie wycofały się z Krakowa, a miasto zajęły wojska austriackie. Księżna zdeponowała otrzymane klejnoty w hebanowej skrzyni, nazywanej Szkatułą Królewską, przechowywanej w Świątyni Sybili. W 1876 roku, z inicjatywy księcia Władysława Czartoryskiego (1828-1894), nastąpiło otwarcie Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie. Szkatuła, po przewiezieniu do Krakowa, była wyłączona z inwentarza muzealnego i stanowiła rodzaj depozytu narodowego pod opieką Czartoryskich. Przechowywano ją w muzealnym magazynie i konsekwentnie uzupełniano o nowe odnalezione pamiątki po polskich monarchach.

Poznaj wojenne losy kolekcji Muzeum Książąt Czartoryskich

W lipcu 1939 roku dyrektor Muzeum Książąt Czartoryskich gen. Marian Kukiel (1885-1973) zdecydował o wysłaniu niektórych obiektów muzealnych do pałacu Czartoryskich w Sieniawie, na południowym wschodzie Polski (obecnie woj. podkarpackie), co miało uchronić je przed grabieżą w przypadku ataku Niemiec na Polskę. Najcenniejsze dzieła, w tym m.in. Szkatuła Królewska, zostały przewiezione pod koniec sierpnia 1939 roku, a następnie zamurowane w oficynie pałacu w Sieniawie. Jednak już w połowie września do miejscowości wkroczyły wojska niemieckie, które zajęły pałac i rozgrabiły najkosztowniejsze przedmioty. Najprawdopodobniej wtedy łupem okupanta padły pamiątki po polskich królach, w tym złoty pierścień Zygmunta I. Do zbiorów Schmuckmuseum Pforzheim (Niemcy) pierścień trafił w wyniku zakupu w 1963 roku.

Odnalezienie pierścienia

Informację o odkryciu w zbiorach Schmuckmuseum Pforzheim zaginionego pierścienia Zygmunta I Starego (diament, złoto, kamień szlifowany obustronnie, oprawiony) opublikowała dr hab. Ewa Letkiewicz, prof. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, w monografii "Klejnoty w Polsce. Czasy ostatnich Jagiellonów i Wazów". Zgromadzona dokumentacja dotycząca pochodzenia pierścienia, a następnie jego oględziny przeprowadzone w 2022 roku przez polskich ekspertów oraz sporządzona na ich podstawie opinia (analiza tożsamości) potwierdziły, że jest to polska strata wojenna.

W marcu 2023 roku stronie niemieckiej został przekazany wniosek restytucyjny, który dał początek rozmowom na temat zwrotu zabytku. 12 maja 2026 roku Rada Miasta Pforzheim podjęła uchwałę o zwrocie pierścienia do Polski.

Dowiedz się więcej

» Konferencja prasowa połączona z prezentacją dóbr kultury odzyskanych z Niemiec w Pałacu Rzeczypospolitej (19.06.2026 r.)
» Odwiedź stronę Muzeum Książąt Czartoryskich: https://mnk.pl/wystawy/mnk-muzeum-czartoryskich/