Ministerstwo Sprawiedliwości wzywa do szybkiej naprawy KRS

Reforma ma na celu wyeliminowanie chaosu prawnego i niepewności co do ważności wyroków, co bezpośrednio przełoży się na bezpieczeństwo prawne i spokój obywateli
w ich indywidualnych sprawach. Dzięki wprowadzeniu jasnych kryteriów stażowych i odpolitycznieniu wyboru członków Rady, organ ten odzyska autorytet oraz merytoryczną zdolność do stania na straży niezależności sądów.

Mamy już luty, a obiecywanego na styczeń prezydenckiego projektu ustawy nadal nie ma. Jest za to rządowa ustawa, która ekspresowo zakończy ten kryzys. Zróbmy to dla Polek i Polaków, którzy obawiają się, czy rozstrzygnięcia sądowe w ich sprawach będą prawnie wiążące - powiedział Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek podczas konferencji prasowej.

Senat przyjął bez poprawek ustawę o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz Kodeksu wyborczego, kończąc tym samym etap prac parlamentarnych. To ważny moment, bo podpisanie tej ustawy może realnie pomóc w uporządkowaniu sytuacji wokół KRS i stać się kolejnym krokiem w stronę odbudowy zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości - kontynuował minister.

Mam nadzieję, że Prezydent podejmie decyzję, która będzie służyć państwu i obywatelom, i umożliwi wejście w życie rozwiązań zgodnych z Konstytucją. Od dawna brakuje alternatywnej propozycji, która rozwiązywałaby ten problem - dodał.

Obecny stan prawny, wynikający z upolitycznienia Krajowej Rady Sądownictwa, doprowadził do sytuacji, w której organ ten przestał pełnić swoją konstytucyjną funkcję strażnika niezależności sądów, stając się narzędziem promującym sędziów według klucza lojalności politycznej, a nie merytoryki.

Wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur zwrócił uwagę, że:

Projekt nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa jest zgodny ze standardami międzynarodowymi oraz opiniami Komisji Weneckiej i został przygotowany z pełnym poszanowaniem zasad prawidłowej legislacji - podkreślił.

Potrzeba szybkiego działania wynika z narastającego chaosu prawnego, który coraz częściej dotyka obywateli w sprawach rozwodowych, karnych i wielu innych. Ta ustawa ma przywrócić stabilność i poczucie pewności prawa - dodał wiceminister Mazur.

Skutki upolitycznienia KRS

Działalność organu w obecnym kształcie wywołała szereg negatywnych konsekwencji dla państwa i obywateli:

• Dysfunkcja i chaos prawny: Czas trwania postępowań uległ wydłużeniu, gdyż udział "neosędziów" w sprawach cywilnych i karnych:
  • powoduje składanie wniosków o ich wyłączenie,
  • prowadzi do uchylania wyroków przez sądy odwoławcze
  • stanowi podstawę do wznowienia postępowań, wskutek orzeczeń trybunałów międzynarodowych.

• Uderzenie w autorytet sądownictwa: Próby sprowadzania sędziów do roli urzędników zależnych od woli politycznej drastycznie obniżyły zaufanie do wymiaru sprawiedliwości.
• Izolacja międzynarodowa: Polska, niegdyś lider przemian demokratycznych, stała się przedmiotem licznych procedur naruszeniowych przed TSUE i negatywnych wyroków ETPCz, co zagraża bezpieczeństwu prawnemu Polaków w Europie.

Wymiar finansowy

Zaniechania i wadliwe działanie neo-KRS przekładają się na realne straty finansowe dla budżetu państwa. Ponad 550 mln euro kary, co stanowi najwyższą kwotę w historii UE, zostało nałożone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) i potrącone z należnych Polsce środków z powodu działalności Izby Dyscyplinarnej SN, powołanej przy udziale neo-KRS. Dodatkowo Polska wypłaciła już około 5 mln zł odszkodowań z tytułu 100 spraw przegranych przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (ETPCz). Obecnie w toku znajduje się kolejnych 1000 postępowań, co generuje ryzyko wypłaty dodatkowych 50 mln zł. Problem ma charakter długofalowy, ponieważ nieprawidłowo powołani sędziowie mogą orzekać przez kolejne kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat.

Przykłady patologii w działaniu neo-KRS

• Brak ochrony niezależności: KRS nie podjęła działań w obronie ok. 100 sędziów prześladowanych dyscyplinarnie ani sędziów zawieszonych za wykonywanie wyroków TSUE.
• Wadliwe konkursy (tzw. ciąg technologiczny): Nominacje często otrzymywały osoby bez doświadczenia lub z gorszymi kwalifikacjami, ale gwarantujące lojalność polityczną (np. przypadki w Łodzi, Olsztynie czy Wrocławiu).
• Nadużycia finansowe (diety): Wykorzystywanie pandemii do zwoływania krótkich posiedzeń on-line, co pozwalało niektórym członkom uzyskiwać dodatkowe zarobki przekraczające 200 tys. zł rocznie.
• Nepotyzm i brak transparentności: Listy poparcia do KRS były długo ukrywane jako "tajemnica państwowa", a ich ujawnienie pokazało, że wielu członków nie uzyskałoby mandatu bez podpisów sędziów delegowanych do Ministerstwa Sprawiedliwości.

Zgodność projektu ustawy ze standardami międzynarodowymi

Projekt ustawy o KRS został przygotowany w oparciu o wytyczne organów eksperckich. Jest zgodny z opinią Komisji Weneckiej z maja 2024 r., która dopuszcza wprowadzanie kryteriów stażowych oraz uznaje za dopuszczalne zmiany w składzie Rady bez przerywania kadencji obecnych członków.

Realizuje on również wyrok pilotażowy ETPCz w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce, wskazujący na konieczność przywrócenia niezależności KRS i zapewnienia kontroli sądowej nad procesem nominacyjnym.

Projekt wypełnia standardy Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa (ENCJ) oraz Rady Konsultacyjnej Sędziów Europejskich (CCJE), według których większość członków rad sądowniczych powinni stanowić sędziowie wybierani przez innych sędziów bez ingerencji władzy politycznej.

Kryterium stażu orzeczniczego jako przesłanka biernego prawa wyborczego do KRS

Aby zagwarantować profesjonalizm, projekt wprowadza wymóg 10 lat stażu na stanowisku sędziowskim (w tym 5 lat na stanowisku aktualnie zajmowanym).

Wymóg ten jest zasadny, ponieważ członkowie KRS opiniują kandydatów do najwyższych instancji sądowych.

Podobne rozwiązania (mechanizm podwójnego stażu) funkcjonują w polskim prawie od 2009 r. w odniesieniu do prokuratorów i nigdy nie były kwestionowane.

Kryterium stażu orzeczniczego w innych państwach UE

Wymóg doświadczenia jest standardem w Europie:

W Hiszpanii wymagane jest 15-25 lat stażu, we Włoszech i Bułgarii - 15 lat, w Rumunii - 7 lat, a na Litwie - 3 lata. Polska propozycja nie ma więc charakteru nadmiernie restrykcyjnego.

Konstytucyjność projektu nowelizacji ustawy o KRS w świetle wyroku TK z 18 lipca 2007 r., sygn. K 25/07

To, że sędziowie muszą być wybierani do KRS przez sędziów, wynika również z orzecznictwa polskiego Trybunału Konstytucyjnego.

Wprowadzenie zakazu łączenia funkcji (prezesa sądu i członka KRS) oraz wymogów stażowych jest zgodne z Konstytucją. Ustawa zasadnicza reguluje tylko kwestie podstawowe, pozwalając ustawodawcy na doprecyzowanie zasad incompatibilitas (niepołączalności funkcji), co ma miejsce również w przypadku innych urzędników państwowych.

Przyczyny wyłączenia możliwości łączenia funkcji prezesa/wiceprezesa sądu i członka KRS

• Względy organizacyjne: efektywne zarządzanie dużą jednostką sądowniczą wyklucza rzetelne sprawowanie mandatu członka KRS.
• Konflikt interesów: prezes jako członek KRS nie powinien oceniać sędziego, nad którym sprawuje nadzór administracyjny.

Potrzeba szybkiego działania

Dalsza zwłoka pogłębia chaos prawny, wpływa na brak stabilności wyroków m.in. w sprawach rozwodowych i karnych obywateli. Projekt stanowi niezbędny krok w stronę przywrócenia praworządności i bezpieczeństwa prawnego Polaków.

Fot. Paweł Mazurek/MS

Baza zdjęć dla mediów: MS_GOV_PL's albums | Flickr