Groenland in de wereldpolitiek: Reflections from the ASI Roundtable

Deze week organiseerden we een rondetafelgesprek over 'Groenland in de Europese, Amerikaanse en internationale politiek' als onderdeel van de lezingenreeks van de SDG Academy. Tijdens de discussie kwamen onderzoekers en studenten van de VU uit verschillende disciplines bijeen om na te denken over de veranderende positie van Groenland in de wereld.

Özlem Terzi, universitair docent aan de afdeling Politieke Wetenschappen en Bestuurskunde van de VU, leidde de discussie door de huidige ontwikkelingen in een langer historisch perspectief te plaatsen, dat wordt gekenmerkt door de dekolonisatie na de oorlog en de weg van Groenland naar grotere autonomie, waaronder zelfbestuur in 1979 en zelfbestuur sinds 2009.

Sarah Poss, promovendus en junior docent in het Philosophy, Politics, Economics (PPE)-programma aan de VU, benadrukte dat de Amerikaanse belangstelling voor Groenland en het Noordpoolgebied niet nieuw is, maar deel uitmaakt van een langere geschiedenis van strategische ambities in de regio. Ze bracht de huidige ontwikkelingen in verband met ideeën over hegemoniale neergang, waarbij een leidende macht haar dominante positie begint te verliezen. Dergelijke periodes worden vaak gekenmerkt door onzekerheid en chaos, wat de huidige onvoorspelbaarheid in het Amerikaanse buitenlandse beleid ten aanzien van Groenland en het Noordpoolgebied kan helpen verklaren.

Frederikke Knudsen, PPE-studente aan de VU en voormalig stagiaire defensie bij de Deense ambassade in Zweden, bracht een regionaal perspectief in. Ze stond stil bij de manier waarop de Amerikaanse belangstelling voor Groenland in Denemarken discussies heeft aangewakkerd over identiteit, defensie en autonomie. Ook benadrukte ze het verschil tussen de binnenlandse en internationale dynamiek in Denemarken. Hoewel Groenland in internationale debatten aan belang heeft gewonnen, is deze verschuiving niet duidelijk tot uiting gekomen in de recente Deense verkiezingen.

Oscar Widerberg, universitair hoofddocent aan de afdeling Milieubeleidsanalyse van het Instituut voor Milieustudies van de VU, liet zien hoe samenwerkingsverbanden in het Noordpoolgebied, zoals de Arctische Raad en UNCLOS, onder druk staan in een veranderende geopolitieke orde, met gevolgen voor klimaatonderzoek en internationale samenwerking. Hij introduceerde het concept van een "multiplexe wereldorde", waarin de macht meer gefragmenteerd is en verschillende actoren het voortouw nemen bij verschillende kwesties. Belangrijk is dat hij opmerkte dat niet alle delen van de samenleving dezelfde kant opgaan: terwijl geopolitiek en handel wellicht meer verdeeld raken, zou de wetenschap een ruimte voor samenwerking kunnen blijven. In deze context kan wetenschapsdiplomatie een belangrijke vorm van soft power worden.

Over het geheel genomen bleek uit de discussie dat Groenland centraal staat in verschillende onderling samenhangende mondiale uitdagingen. Vragen over soevereiniteit en zelfbeschikking blijven cruciaal, nu Groenland zijn relatie met Denemarken en zijn mogelijke toekomstige onafhankelijkheid vormgeeft. Tegelijkertijd krijgen de natuurlijke hulpbronnen van het eiland steeds meer aandacht in het kader van de groene transitie, hoewel de toegankelijkheid ervan een grote praktische uitdaging blijft. Groenland en het Noordpoolgebied in het algemeen worden ook steeds belangrijker op het gebied van veiligheid en defensie, met toenemende onzekerheid rond traditionele allianties en verschuivende mondiale prioriteiten. Toch is er, ondanks de toenemende spanningen, wellicht nog ruimte voor samenwerking, met name op het gebied van wetenschappelijk onderzoek, waar een meer gefragmenteerde, "multiplex" wereldorde kansen zou kunnen creëren voor voortgezette samenwerking en het gebruik van wetenschapsdiplomatie als brug tussen actoren.

Dit evenement is georganiseerd door het Amsterdam Sustainability Institute (ASI) en zijn onderzoekscluster over veranderingen in het Noordpoolgebied. Door verschillende perspectieven samen te brengen, creëert ASI ruimte voor open en geïnformeerde gesprekken over complexe mondiale vraagstukken en faciliteert het samenwerking tussen disciplines en sectoren - wat steeds belangrijker wordt naarmate uitdagingen als klimaatverandering, duurzaamheid en geopolitiek meer met elkaar verweven raken.

We willen alle sprekers en deelnemers bedanken voor een doordachte en boeiende discussie.