Rok po Nowym Sadzie: UE musi nałożyć sankcje na osoby łamiące prawa człowieka w Serbii

Rok po tragedii w Nowym Sadzie, która pochłonęła 16 ofiar śmiertelnych i ujawniła powszechną korupcję i kumoterstwo wśród elity rządzącej Serbii, kierowanej przez autokratycznego prezydenta Aleksandara Vučicia, kraj ten ogarnęły masowe protesty i nasilające się represje.

Jutro, pod przewodnictwem Grupy S&D, Parlament Europejski przyjmie zdecydowaną rezolucję, wzywającą do podjęcia działań w celu wsparcia żądań protestujących na rzecz sprawiedliwości i demokracji oraz pociągnięcia do odpowiedzialności autorytarnego reżimu Vučicia.

Pilna potrzeba podjęcia działań przez UE została dodatkowo podkreślona przez ustalenia serbskiej niezależnej komisji śledczej, przedstawione dziś w Strasburgu podczas wydarzenia, którego współgospodarzem była wiceprzewodnicząca Grupy S&D ds. rozszerzenia, Kathleen Van Brempt. Sprawozdanie komisji w sprawie odpowiedzialności za tragedię w Nowym Sadzie ujawnia głęboko zakorzenioną korupcję, ingerencję polityczną oraz systematyczne naruszanie przepisów dotyczących zamówień publicznych i budownictwa.

Kathleen Van Brempt, wiceprzewodnicząca Grupy S&D ds. rozszerzenia, powiedziała:

"Lokalny apel o przejrzystość przerodził się w krajowy ruch na rzecz demokracji, wolności i sprawiedliwości. Potwierdzamy dziś nasze jednoznaczne poparcie dla narodu serbskiego. Ponieważ przyszłość Serbii leży w Europie - ale musi to być Serbia demokratyczna.

"Mając to na uwadze, ponownie wzywamy wszystkich kluczowych aktorów UE do zajęcia zdecydowanego stanowiska wobec autokratycznego prezydenta Vučicia i jego elit. Zbyt długo UE próbowała kupić stabilność w regionie poprzez tolerowanie i uspokajanie Vučicia. Kiedy przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen stoi obok Vučicia, uśmiechając się do kamery, sprawia to, że Serbowie - którzy codziennie protestują na ulicach - czują się całkowicie opuszczeni.

"Aby zapewnić sprawiedliwość i chronić demokrację przed autokracją, UE musi działać. Na nasz wniosek Parlament Europejski wezwie jutro do nałożenia ukierunkowanych sankcji na osoby odpowiedzialne za poważne naruszenia prawa i praw człowieka w Serbii - w tym na tych, którzy nakazali lub stosowali przemoc wobec pokojowych demonstrantów. Chodzi o istotę europejskiego projektu - ochronę ludzi przed nadużyciami władzy.

Tonino Picula, eurodeputowany S&D, sprawozdawca Parlamentu Europejskiego w sprawie Serbii i główny negocjator rezolucji, powiedział:

"Serbia jest kandydatem do członkostwa w UE, a UE to nie tylko rynek - to przede wszystkim Unia wartości. Jest to główny wątek rezolucji, za pomocą której Parlament Europejski wspiera obywateli Serbii, domagających się sprawiedliwości i demokracji, ponieważ tego właśnie zawsze oczekiwaliśmy od serbskich władz.

"Reformy, niezależne sądownictwo, wolność mediów i ogólnie wolność dla obywateli Serbii są wymogiem, a nie pobożnymi życzeniami. Niestety, ich brak doprowadził do straszliwych konsekwencji - śmierci 16 osób. Podczas gdy serbskie władze powtarzają, że chcą być częścią UE, z każdym dniem coraz bardziej oddalają się od naszych podstawowych wartości. Postęp dokonuje się poprzez konkretne reformy, a nie puste obietnice!

"Po raz kolejny ponawiamy nasze apele o przeprowadzenie pełnego i przejrzystego postępowania sądowego w celu postawienia osób odpowiedzialnych za tragedię w Nowym Sadzie przed wymiarem sprawiedliwości, a także o przeprowadzenie pilnych, bezstronnych i przejrzystych dochodzeń w sprawie wszystkich zarzutów dotyczących niepotrzebnego użycia siły i zakazanej broni, arbitralnych aresztowań i zatrzymań, przemocy wobec zatrzymanych, politycznie motywowanych oskarżeń i innych poważnych naruszeń praw człowieka.

"Czcząc pamięć ofiar tragedii w Nowym Sadzie, ważne jest, aby mówić głośno o korupcji w Serbii.

Uwagi dla redaktorów:

W dniu 1 listopada 2024 r. zawaliło się nowo wyremontowane zadaszenie na stacji kolejowej Nowy Sad, zabijając 16 osób. Remont został przeprowadzony przez dwie chińskie firmy, na mocy porozumienia między rządami Serbii i Chin, z pominięciem ustawy o zamówieniach publicznych. Komisja Europejska ostrzegła już w swoim sprawozdaniu z postępów Serbii w 2024 r. przed obchodzeniem przepisów dotyczących zamówień publicznych poprzez takie umowy.

Tragedia ta wywołała bezprecedensowe ogólnokrajowe protesty prowadzone przez studentów. Protestujący domagają się sprawiedliwości, odpowiedzialności instytucjonalnej, przejrzystości, przyspieszonych wyborów, uczciwości wyborczej, poszanowania swobód obywatelskich, podziału władzy, wolności mediów, położenia kresu systemowej korupcji i inwestycji w edukację.

Protesty spotkały się z ciągłymi represjami, w tym pobiciami, arbitralnymi aresztowaniami, gazem łzawiącym, zatrzymaniami o podłożu politycznym, deportacjami i masową inwigilacją. Odnotowano ponad 1028 aresztowań i co najmniej 340 brutalnych incydentów, z których niektóre wiązały się z poważnymi obrażeniami, podczas gdy niezależni obserwatorzy podkreślają, że liczba ta nie jest wyczerpująca.

Od sierpnia 2025 r. przemoc jeszcze bardziej się nasiliła, w tym brutalność policji, tortury i przemoc seksualna wobec studentów, groźby ze strony specjalnych jednostek policji, politycznie motywowane oskarżenia, kampanie oszczerstw prowadzone przez prorządowe media oraz rozmieszczenie elitarnej jednostki policji wojskowej Cobras w starciach domowych, w tym strzelanie ostrą amunicją.