Speech Mickie Schoch: Toezicht op de digitale economie en innovatie

Mickie Schoch, directeur Telecom, Vervoer en Post sprak tijdens het Telecompaper Insights Congres over de rol van de in de digitale economie. Europese regels moeten zorgen voor goede marktwerking en innovatie versterken. De telecomsector speelt hierin een sleutelrol.

Het gesproken woord geldt.

Missiegedreven toezicht op digitale markten en innovatie gaan hand in hand

Heel fijn dat ik hier vandaag mag zijn. Ik ben onder de indruk van het programma en vooral ook de opkomst. Ik ben Mickie Schoch en ik ben sinds december directeur Telecom, Vervoer en Post bij de ACM. Mijn directie is verantwoordelijk voor regulering en toezicht in markten voor vast en mobiel bellen en internet. Maar ook openbaar vervoer, luchtvaart, havens en post en pakketten vallen binnen de directie. De traditionele toezichttaak.

Het besluit eerder deze week om de overname van een deel van de glasvezelnetwerken van Delta Fiber Nederland (Delta) door Glaspoort te verbieden is hier een voorbeeld van. De overname van delen van het Delta-glasvezelnetwerk door KPN zou de concurrentie op de Nederlandse telecommarkt naar verwachting structureel verzwakken. Dat vinden wij onwenselijk.

Het zijn beslissingen die we niet lichtzinnig nemen.

Het zijn beslissingen die we nemen omdat gezonde marktwerking essentieel voor gezonde telecomsector: dat gaat om het blijven stimuleren van innovatie en ervoor zorgen dat gebruikers de beste waar voor hun geld krijgen. En natuurlijk ook om de vraag: houden we het betaalbaar voor mensen met een kleine portemonnee.

Maar we doen inmiddels veel meer: we hebben namelijk ook een belangrijke rol in het toezicht op de digitale economie. En daar wil ik graag op inzoomen. De ACM is namelijk verantwoordelijk voor het toezicht op de Digital Services Act (DSA), de Platform-to-Business Act, de Digital Markets Act (DMA), de Data Act en de Data Governance Act. Dat zijn Europese verordeningen die zorgen voor een goed werkende digitale markt en een veilige online omgeving, maar waarmee we ook innovatie helpen aanjagen.

Innovatie en telecom

Innovatie en telecom gaan natuurlijk hand in hand. Dit jaar is het precies 150 jaar geleden dat Alexander Graham Bell het eerste telefoongesprek voerde. Sommigen deden het apparaat af als een leuke gadget, en niet meer dan dat. Een jaar later waren er echter al 3.000 exemplaren verkocht. In 1900 waren het er een miljoen. En toch liep het bijna mis.

Je zou denken dat iedereen een eigen telefoon had. Maar het waren vooral zakelijke gebruikers en die hadden er vaak meerdere, omdat elk telefoonbedrijf zijn eigen kabel ophing en de netwerken niet met elkaar spraken. Zo kon een notaris eind negentiende eeuw drie telefoons en drie abonnementen hebben en nog steeds niet al zijn klanten kunnen bereiken.

De belofte van verbinding was er. De verbinding zelf, nog niet.

Mede door overheidsingrijpen lukte het uiteindelijk om de netwerken te koppelen. Het sleutelwoord: interoperabiliteit. Telefonie kon pas echt een succes worden omdat de sector inzag dat standaardisering de volledige potentie van de netwerken kon ontsluiten. Interoperabiliteit is als een gemeenschappelijke taal: zolang iedereen zijn eigen dialect spreekt, blijft het een eilandengesprek.
Fast forward naar 2026. Tegenwoordig heeft bijna iedereen een smartphone. En mede dankzij de telecomsector zit het met de interoperabiliteit van telefonie goed. Infrastructuur wordt effectief gedeeld, en een klant bij provider A kan probleemloos een sms sturen naar een klant bij provider B.

Maar er valt nog een wereld te winnen.

Want zo vanzelfsprekend als we het vinden om een sms te sturen naar wie dan ook, zo vanzelfsprekend accepteren we dat op iedere telefoon 3, 4, 5 of meer apps staan met precies dezelfde functionaliteiten, WhatsApp, Signal, Telegram, Messenger, die stuk voor stuk weigeren met elkaar te praten. Van het ene platform een bericht sturen naar het andere? In de meeste gevallen: onmogelijk.

Het is alsof elk automerk zijn eigen brandstofsoort vereist.

We zijn terug bij die notaris met drie telefoons op zijn bureau. Alleen heeft hij nu vijf apps op zijn scherm.

Digital Markets Act

De Digital Markets Act brengt hier verandering in. De DMA regelt dat systemen van verschillende aanbieders met elkaar moeten kunnen samenwerken. Interoperabiliteit is de zuurstof van eerlijke marktwerking. Zonder zuurstof geen vuur, en zonder interoperabiliteit geen echte concurrentie.

Want zonder interoperabiliteit blijven poortwachters dominant en betaalt de gebruiker uiteindelijk de prijs. Dan wordt de markt niet gewonnen door de beste dienst, maar door de zwaarste poort.

De DMA betekent dat een betaaldienst moet kunnen aansluiten op het besturingssysteem van Apple, ook als Apple zelf een concurrent is. Het betekent dat een app-ontwikkelaar eerlijke voorwaarden krijgt in de appstore, ook als Google er zelf ook één heeft.

Gezonde marktwerking betekent dat de beste dienst wint, niet de grootste poortwachter. Dat innovatie wordt beloond, niet afgeblokt. Dat een Nederlandse startup eerlijke toegang heeft tot dezelfde appstore, hetzelfde advertentieplatform, dezelfde klantdata als de techreus die er zelf ook op actief is.

Dáár staan wij voor.

De Europese Commissie heeft de exclusieve bevoegdheid om de DMA te handhaven. Nationale mededingingsautoriteiten, waaronder de ACM, kunnen in eigen land onderzoek doen en de Europese Commissie hierbij ondersteunen.

Maar toezicht werkt alleen als de markt ook zélf van zich laat horen. Daar kom ik zo op terug.

Data Act

De ACM is sinds vorig jaar ook toezichthouder op een andere belangrijke Europese verordening: de Data Act.

De Data Act zorgt ervoor dat gebruikers controle krijgen over data die wordt gegenereerd door slimme apparaten. Denk aan data uit je telefoon, sporthorloge of slimme thermostaat. Maar ook de informatie van een melkrobot in de agrarische sector, of de data uit het motormanagementsysteem van een vrachtwagen.

Het idee achter de Data Act is eigenlijk zo simpel als het principieel is. Nu is het vaak nog zo dat alleen de fabrikant van een apparaat als een soort super-admin toegang heeft tot de data. Alsof je een dagboek bijhoudt, maar de uitgever de enige is met de sleutel.

De Data Act draait dat om: gebruikers krijgen toegang tot hun eigen data.

Een boer kan dan gegevens van een melkrobot koppelen aan het systeem dat de hoeveelheid voedsel doseert. Een transportondernemer kan het onderhoud van vrachtwagens beter plannen. Data die altijd al bestond, maar onbereikbaar was. Het is als een bibliotheek met één lezer.

Inzet van de Data Act betekent vergroting van het concurrentievermogen en stimulering van de groei van de digitale economie van Europa. Net als de DMA zorgt deze voor een level playing field, meer marktkansen en innovatie.

En waar trots op ben: de ACM heeft vorig jaar de Leidraad datadelen gepubliceerd en was daar de eerste mee in Europa. Die leidraad is erop gericht de regels uit te leggen aan fabrikanten en aanbieders van slimme apparaten.

Clouddiensten

De Data Act richt zich ook op clouddiensten. De verordening verplicht cloudaanbieders om overstappen eenvoudig, technisch soepel én gratis te maken. Overstapkosten worden uitgefaseerd. Geen platformspecifieke formaten die je gevangenhouden. Geen contracten die overstappen effectief onmogelijk maken.

Want digitale autonomie begint met een simpele vraag: kunt u morgen overstappen naar een andere aanbieder, als u dat wilt? Als het antwoord "nee" is of "ja, maar het kost u veel moeite en een fortuin", dan is er geen keuzevrijheid.

Het is een onderwerp dat ook in Brussel hoog op de agenda staat. Het Europese pakket voor 'technologische soevereiniteit' zal niemand ontgaan zijn. De Cloud and AI Development Act richt zich expliciet op het ontwikkelen van nieuwe dienstverleners. En het is enorm positief te zien dat de markt ook al in beweging komt. KPN en Schwartz Digits starten onlangs een Europese clouddienst en parallel neemt de vraag ook toe.

De ACM speelt hierin een faciliterende rol. Samen met onze Europese collega's houden we toezicht op naleving van de regels. Mensen of bedrijven die merken dat een overstap in de praktijk geblokkeerd of ontmoedigd wordt, kunnen dat bij ons melden. Die meldingen zijn geen klachten in de marge, ze zijn de brandstof die wij nodig hebben voor toezicht en handhaving.

Digitale autonomie is geen abstract ideaal. Het is de vrijheid om te kiezen, en het is de basis voor marktwerking en innovatie.
We werken nu aan een Leidraad Cloud en verwachten deze in de tweede helft van het jaar te publiceren.

Digital Networks Act

De Europese wetgeving dat de basis vormt voor de Nederlandse telecommunicatiewet wordt herzien in een nieuw voorstel genaamd de Digital Networks Act. Als DNA afgekort, dit voorstel behoudt de originele waarden van interoperabiliteit en interconnectie en ook de basis van net neutraliteit. Maar een kritische lezer zal zien dat er ook daar een bredere blik is genomen dan de traditionele aanbieders en zet naast de oude ook nieuwe doelen zoals weerbaarheid en duurzaamheid vooraan. Nog vol in beweging.

Tot slot

Ons takenpakket is de laatste jaren sterk verbreed. Effectief, missiegedreven toezicht op de digitale economie vergt een goed functionerend ecosysteem van bedrijven, gebruikers, onderzoekers en het maatschappelijk middenveld. Want de DMA en de Data Act zitten goed in elkaar, maar toezicht vereist ook dat signalen binnenkomen wanneer het in de praktijk niet goed werkt. Dan kunnen we gericht onderzoeken en ingrijpen waar nodig. Maar ook biedt het kansen om partijen bij elkaar te brengen. Zo kunnen we meedenken aan oplossingen.

Jullie, de telecomsector, zijn een wezenlijk onderdeel van dat ecosysteem. Jullie netwerken en producten verbinden gebruikers en dataverwerkingsdiensten, en sommige partijen zijn zelf actief als clouddienstleverancier.

Even terug naar de notaris met drie telefoons op zijn bureau; hij wachtte op iemand die zei: dit kan slimmer. En uiteindelijk gebeurde dat. Niet vanzelf, maar omdat sector en overheid samen inzagen dat interoperabiliteit geen bedreiging was voor hun businessmodel, maar de voorwaarde voor hun relevantie.

Laten we van elkaar leren, voortbouwen op de kennis en ervaring die 150 jaar telecommunicatie heeft opgeleverd. En laten we samen zorgen voor het innovatiespeelveld dat marktwerking heet zodat gebruikers de beste diensten kunnen afnemen tegen een redelijke prijs.

Dank u wel.